Misinformatie heeft weinig effect op gezondheidsgedrag

Als misinformatie over gezondheid zoveel effect heeft en al die gezondheidsinfluencers zich drie slagen in de rondte verkopen, dan zou dat effect zichtbaar moeten zijn in de wereldwijde supplementverkoop.

Ik heb net de cijfers bijgewerkt in onze kennisbank en het resultaat is feitelijk dat er na 2010 (de doorbraak van sociale media) een groeivertraging ontstond in omzet. Na 2015 stortte het verder in en pas in 2020 was er een korte (COVID-)boost. Na 2021 zakte het weer in en vanaf 2022 zien we een herstel naar de normale trend.

Deze cijfers zijn gebaseerd op de commerciële marktrapporten waar wij toegang tot hebben, maar als je een open toegankelijk peer-reviewed rapport wilt, dan is dit tot Lordan 2021.

We spraken recent een groep artsen, die we vertelden dat misinformatie niet zoveel invloed heeft als zij denken. De vraag is waarom men dat wel denkt, terwijl de cijfers iets compleet anders laten zien?

1. Misinformatie heeft altijd effect op een beperkte doelgroep.
2. Niemand kende die doelgroep totdat sociale media deze zichtbaar maakte.
3. Sociale media versterkt geen echoputten, maar breekt deze juist af.
4. De onttovering: notabelen (waaronder artsen) hebben geen speciale status meer.
5. Door deze onttovering brengen patiënten het eerder ter sprake.

👉 Bewustwording, maar de verkeerde conclusie

Anders gesteld: misinformatie heeft altijd bestaan, maar artsen waren er niet van op de hoogte omdat zij in hun eigen bubbel leefden. Sociale media heeft deze bubbels doorgeprikt, en dat is op zichzelf positief. Wat wél een probleem is, is dat artsen (en andere gezondheidsprofessionals) vervolgens de verkeerde conclusie trekken, namelijk dat dit komt dóór misinformatie.

👉 Meten is pas weten als je weet wat je meet

Onderzoekers die geloven dat misinformatie een groot effect heeft, meten feitelijk voor het eerst een doelgroep waarin dit al leefde. Hoe meer sociale media toeneemt, hoe meer zij van die doelgroep vinden. Dat is niet hetzelfde als dat het effect van misinformatie toeneemt. Ook qua psychologische mechanismen is het effect weinig plausibel (zoals illusoire effect) of in ieder geval marginaal.

👉 Conclusie

Dit betekent dat het nog steeds goed is om correcte informatie te verstrekken. Het is ook prima om mensen erop te wijzen door simpelweg te reageren op een verspreider van misinformatie met: “Dit is niet helemaal hoe het werkt”, eventueel met een verwijzing naar een goede bron. Maar het idee dat we massaal beïnvloedbaar zijn voor misinformatie is simpelweg losgeraakt van de beschikbare data — of het nu over politiek gaat of over gezondheid.

Meer leren

Hoe je omgaat met misinformatie in de praktijk als leefstijlprofessional, leer je in onze module Healthcoach (chivo.nl/mhc).