Politiek links en rechts zijn zinloze begrippen
De Deense sociaal-democraten hebben een hard migratiebeleid. Is dat nu links of rechts? Hier zie je de beperkingen van het ongepast oprekken van deze meer economische termen. Omdat het feitelijk gaat om drijfveren, zie je dat politicologen en economen een vakgebied betreden waar ze niet comfortabel in zijn.
Drijfveren behoren tot de psychologie, een discipline die recent een replicatiecrisis heeft doorgemaakt. Dit betekent dat onafhankelijke onderzoekers klassieke experimenten opnieuw hebben uitgevoerd om te zien of ze hetzelfde resultaat behalen. Dat proces was zowel gênant als heel leerzaam en dient als voorbeeld voor andere disciplines.
Maak je namelijk geen illusies: er is ook een replicatiecrisis in de biomedische wetenschappen. Van de onderzoekers die hun eigen onderzoeken opnieuw uitvoerden, bleek 43% niet in staat de eerdere resultaten te repliceren.
De psychologen hebben hier echter van geleerd. De replicatiepogingen zijn massaal en doorlopend, waarmee het veld in rap tempo wordt opgeschoond. Politicologen en economen praten vooral over replicatie, zonder actie te ondernemen.
Niet alleen de afwezigheid van replicatie is een probleem, maar ook gebrekkige constructen die falen op begripsvaliditeit. Anders gezegd: het is onduidelijk wat bepaalde termen zoals ‘links’ en ‘rechts’ nu eigenlijk betekenen. Het onderste deel van de afbeelding die van Wikipedia komt lijkt redelijk duidelijk, maar de onderliggende tekst is veelzeggend.
"Politieke ideeën en politieke partijen kunnen ingedeeld worden in (economisch) links en rechts. Dit is alles behalve volledig: politieke partijen die overwegend links zijn kunnen ook rechtse standpunten hebben en andersom. Ook is dit spectrum lang niet in alle gevallen bruikbaar."
Als je stelt dat mensen om xenofobe redenen op de PVV hebben gestemd, dan wil je gebruik maken van solide psychologische constructen, die gedrag, gevoel en gedachten verklaren en voorspellen. Je wilt je niet baseren op invalide niet gerepliceerde halfbakken constructen ongeacht de disciplines. Drijfveren maken deel uit van de motivatiewetenschap, die al decennia zo zorgvuldig is gecureerd dat men nauwelijks de noodzaak zag van replicatiepogingen.
Binnen motivatiewetenschap heb je basiswaarden. Die zijn niet alleen talloze malen onafhankelijk en cross-cultureel gerepliceerd, maar ook theoretisch gefundeerd met duidelijke definities van wat een basiswaarde is en waaraan deze moet voldoen.
Die basiswaarden blijken daarnaast ook te clusteren tot vier sets die cross-cultureel stand hebben gehouden. Deze sets zijn goed te vertalen naar politieke stromingen, zoals zichtbaar in de afbeelding. Het is een quasi-circumplex en daarmee een continuum. Een politiek standpunt bevindt zich op dat continuum en leunt vaak sterk op zo’n cluster. Daarmee hebben we een motivatiebasis van waaruit we motieven, handelingen en oordelen kunnen beschrijven en onderzoeken. De vier clusters die universeel worden gevonden hebben we vertaald naar politieke waarden met de originele psychologische benaming achter haakjes):
- Sociaal (Zelftranscedent)
- Conservatief (Conservatisme)
- Neoliberaal (Zelfoptimalisatie)
- Progressief (Openstaan)
Elk mens hecht belang aan alle vier de clusters, alleen niet in dezelfde volgorde. Het betekent concreet dat iemand die Neoliberaal als sterkste waardenset heeft (12 procent) ook sociaal zijn belangrijk vindt. Het is alleen minder vrijgevig en er mag een competitief element in zitten. Het betekent concreet dat iemand die Sociaal is heel altruïstische aspiraties heeft, terwijl iemand die Neoliberaal en sociaal is, streeft naar effectief altruïsme. Men is dan nog steeds Neoliberaal. Daarnaast is het belangrijk dat de flanken van Neoliberaal worden gevormd door Progressief en Conservatief. Vanuit het Neoliberale hart kun je dus verbreden en zo meer Conservatieven en Progressieven naar je toe trekken of je kunt als partij zelf meer opschuiven en dan word je Neoliberaal-progressief.
Met die basiswaardensets wordt het duidelijk dat de Deense Sociaal-democraten, voornamelijk sociaal-conservatieve standpunten innemen. Ze liggen niet voor niets naast elkaar in de cirkel. Sociaal kan echter ook meer de andere zijde uitschuiven en dan spreekt men van sociaal-progressief. Tegenover de progressieven staan de conservatieven. Tegenover de socialen staan de neoliberalen. Zowel hun waarden, interesses als beleid staan diametraal ten opzichte van elkaar. De Conservatieven en neoliberalen worden verbonden via neoconservatieven, terwijl neoliberalen en progressieven meer versmelten tot liberaalprogressieven. De basiswaarden scheppen met het continuum daarmee overzicht. Ze verklaren niet alleen, maar voorspellen ook interesses en acties.
Laat links en rechts daarom los, want ze zijn inhoudsloos. We hebben dus een beter systeem, waarin observaties en mechanismen samensmelten.
