Problemen met mindfulness meditatie

door | aug 1, 2017 | Coachen, vitaliteit, Vitaliteitscoach | 0 Reacties

Mindfulness is een gemoedstoestand die getypeerd wordt door de bewustwording van de eigen fysieke ervaringen, gevoelens en gedachten, zonder onmiddellijk over te gaan op automatische reacties. Om toe te werken naar Mindfulness doet men onder andere trainingen, meditatie en andere aandachtsoefeningen. Er worden allerlei heilzame eigenschappen aan toegekend, maar is dat eigenlijk wel de bedoeling van mindfulness meditatie?
Boeddhistisch, maar niet religieus
Mindfulness heeft Boeddhistische wortels (Hahn T 1975), maar wordt tegenwoordig gebruikt in de westerse klinische en zelfmanagement situaties. In een westers medische of psychotherapeutische context is het begrip bekend geworden door de Amerikaanse onderzoeker Jon Kabat-Zinn. Hoewel mindfulness wortels heeft in het Boeddhisme veronderstelt men van beoefenaars geen kennis van het boeddhisme, zen, vipassana, yoga of welke oosterse filosofie of meditatietechniek dan ook. Het wordt o.a. toegepast in MBSR (Engels: mindfulness based stress reduction, op mindfulness gebaseerde stressvermindering) en MBCT (Engels: mindfulness based cognitive therapy, op mindfulness gebaseerde cognitieve therapie). Er is geen fundamenteel verschil tussen MBSR en MBCT. Het verschil zit niet in de inhoud, maar in de context en in de omgeving waarin het wordt toegepast. In het Nederlands wordt het ook wel aandachtgerichte cognitieve therapie genoemd. De mindfulness-training is om mensen te leren meer bewust te leven en anders om te gaan met stress, gedachten en emoties door middel van meditatie.
De niet-reactieve bewustwording
Hoewel de term mindfulness verbonden is aan het Boeddhisme, zijn er zeer oude christelijke mystieke tradities die vergelijkbare meditatietechnieken lijken te hanteren en in de aanvangsfasen ook vergelijkbare ervaringen beschrijven (De Groot F 2009). Mindfulness wordt ook in niet-klinische context toegepast voor ontspanning, persoonlijke groei en ter verbetering van welbevinden en prestaties. Mindfulness en mindful worden daarbij wel eens door elkaar gehaald, maar mindful betekent niets anders dan iets met aandacht doen, terwijl mindfulness vooral gericht is op niet-reactieve bewustwording. Heel kenmerkend is het niet-oordelen over wat men voelt of wat men denkt, waardoor deze stimuli losgekoppeld worden van een specifieke (automatische) reactie. Er ontstaat onthechting.
De donkere zijde
Op basis van de huidige wetenschappelijke inzichten is het duidelijk dat er weinig tot geen bewijs is voor de heilzame eigenschappen van mindfulness meditatie en het vergroot ook niet de overlevingskansen bij kanker. Dit wordt zelden gecommuniceerd door mindfulness professionals. Nog minder bekend is dat mindfulness ook kan leiden tot verergering van het probleem of de introductie van compleet nieuwe problemen. In onderzoek is er weinig aandacht voor de potentiele nadelen van mindfulness meditatie. Het betekent niet dat er geen aanwijzingen voor zijn in de wetenschappelijke literatuur en in een belangrijk overzichtsartikel (Lustyk MK 2009) wordt er opgeroepen om rekening te houden met potentiele problemen.
Een greep van de gerapporteerde symptomen
  • Toename angstgevoelens
  • Dubbelzien
  • Hoogmoedswaanzin
  • Psychose
  • Toename epileptische activiteit
  • Toename van depressieve gevoelens en van episodes
  • Hallucinaties
Wij hebben het dus over serieuze problemen, waar de gemiddelde mindfulness professional niet op voorbereid lijkt te zijn. Dit overkwam ook populaties zonder dat ze deze problemen al hadden. Dat maakt de inzet van mindfulness meditatie nogal lastig. Er zijn namelijk geen duidelijke indicaties en contra-indicaties. De vraag is natuurlijk hoe het mogelijk is dat deze problemen ontstaan. Dit kan teruggebracht worden tot twee factoren:
Niet-oordelend naar de afgrond

1. Meditatieve afgrond
Met mediteren kan men in delen van het ego komen die voorheen zelden en hooguit oppervlakkig werden bezocht. Het leidt soms tot de ontdekking van zijden van de persoonlijkheid waardoor men zichzelf dreigt te verliezen. Het is alsof men in een vrije val terechtkomt waar men niet van kan herstellen. Mindfulness meditatie is namelijk niet specifiek bedoeld om te helen en ook niet om te ontspannen. Het is de bedoeling om de wereld te vergroten van binnenuit. Dit kan soms goed uitpakken en soms nadelig, maar de uitkomst (managen) is geen onderdeel van mindfulness meditatie en dat betekent dat nadelige gevolgen niet opgevangen kunnen worden binnen mindfulness zelf. Een van de grootste problemen van mindfulnessonderzoek is dat nadelige effecten zelden gemeten of gemeld worden in de publicatie.

 

2. Niet oordelen
De niet-reactieve manier van bewustzijn kan helpen om acties los te koppelen van gevoelens en emoties. Het vereist het niet-(ver)oordelen van gevoelens en emoties, maar het lijkt een keerzijde te hebben. Een voorbeeld is narcisme, dat vaak gepaard gaat met afname van empathie. In een mindfulness-experiment (Ridderinkhof A 2017) bleek de meditatie bij narcisten juist te leiden tot vermindering van empathie. Het niet-oordelen betekent dat het effect juist versterkt kan worden, ook als het effect ongewenst is. Zo is het mogelijk dat andere negatieve emoties en houdingen jegens jezelf zoals zelfbeeld of de relatie met voeding, niet veroordeeld worden en daardoor alleen maar versterken. De onthechting zorgt ervoor dat je niet in staat bent het te kanaliseren. De onthechting kan nog meer problemen veroorzaken. Zo bleek in een ander onderzoek 15 minuten mindfulness meditatie te leiden tot meer valse herinneringen (Wilson BM 2015). Het niet oordelen en de onthechting hebben heel duidelijk ook nadelige gevolgen. Je kunt namelijk realiteitszin verliezen.

 

Onze artikelen zijn niet alleen op categorieën ingedeeld, maar ook voorzien van 'tags'. Je kunt ook artikelen zoeken op basis van een specifiek tag uit de tagwolk.

 

Mindfulness meditatie kan op basis van de voor- en nadelen nooit de eerste keuze zijn
Conclusie
De potentiele nadelen van mindfulness meditatie maken het niet perse goed of slecht, omdat elke methode voor- en nadelen heeft. Het betekent alleen dat de westerse vertaling die vooral het heilzame doel nastreeft, de overhand heeft gekregen en daarmee geen recht doet aan wat mindfulness meditatie is. Laten we daarbij ook in ogenschouw houden dat er geen bewijs is voor de effectiviteit van deze populaire methodiek en in combinatie met een gebrek aan kennis over de mogelijke nadelen van mindfulness meditatie maken dat mindfulness nooit een eerste kandidaat zou mogen zijn.

Meer lezen uit deze categorie:

Positieve psychologie deel 5: Is GRIT belangrijker dan IQ?

Wat is er voor nodig om resultaat te halen? Dr. Martin Seligman, een van grondleggers van de positieve psychologie, schreef in zijn boek 'Flourish', dat het vooral een kwestie is van 'grit', in het Nederlands bekend als vastberadenheid. Anders gesteld, als je het echt...

Basisemoties, niet of nooit geweest

In de TV serie 'Lie to me' blijkt de hoofdpersoon een systeem te hebben ontwikkeld om micro-expressies van het gezicht te lezen en daarmee emoties en intenties te kunnen raden. Dit personage is losjes gebaseerd op psycholoog Paul Ekman, die het idee van Charles Darwin...

Dit onderwerp komt aan bod in de volgende opleidingen:

Meer lezen uit overige (kennisbank) categorieën:

Hoe gezond is vaping met de elektronische sigaret?

Vaping, ofwel het roken van de damp (vapor) van elektronische sigaretten, wordt steeds populairder als vervanging van de standaardsigaretten, vooral onder de jonge rokers. Ze worden gepromoot als het gezondere alternatief en inmiddels wordt er steeds meer...

Is het einde van het schade-pijnmodel nabij?

Stel je voor dat men tijdens een operatie aan een artroseknie niets verandert. De boel wordt opengemaakt, maar vervolgens met onverrichte zaken weer dichtgenaaid. Zou de patient erna beter functioneren en minder pijn ervaren? Het antwoord is ja en net zo goed als bij...

Hoe blessuregevoelig is yoga?

Yoga is doorgaans een relatief rustige vorm van bewegen met veel eindstandige gewrichtsposities. Het statische en vaak spirituele karakter vereist focus en de combinatie met meditatie leidt veelal tot ontspanning. Yoga heeft mede daarom de reputatie heilzaam te zijn...

Redactionele noot

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, worden opgeslagen of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Geraadpleegde bron(nen)

  • Brent m (2015). Wilson, Mickes A, Stolarz-Fantin S  Increased False-Memory Susceptibility After Mindfulness Meditation. Psychological Science September 4, 2015 Vol 26, Issue 10, 2015
  • De Groot F. (2009). Van Zelf tot Mystiek. Een ontmoeting tussen psychologie en spiritualiteit. Averbode: Uitgeverij Altiora Averbode
  • Lustyk MK (2009), Chawla N, Nolan RS, Marlatt GA. Mindfulness meditation research: issues of participant screening, safety procedures, and researcher training. Adv Mind Body Med. 2009 Spring;24(1):20-30
  • Ridderinkhog A (2017), Bruin EL  d, Brummelman E, e.a. Does mindfulness meditation increase empathy? An experiment. Journal Self and Identity. Volume 16, 2017 – Issue 3: The Surprising Findings Issue
  • Hanh TN (1975). The Miracle of Mindfulness

Share This