Positieve psychologie deel 6: Verblind door liefde (Barbara Fredrickson)

door | jun 24, 2017 | Coachen, Vitaliteitscoach | 0 Reacties

Dr. Barbara Fredrickson is een van de meest aaibare wetenschappers uit de positieve psychologie, die geniale hypotheses weet te verbinden met fascinerend onderzoek. Haar werk met betrekking tot positieve emoties is baanbrekend en haar aandacht voor liefde heeft aanwijzingen opgeleverd voor het idee dat deze bijzondere positieve emotie kan helen. Het labgenie, zoals Martin Seligman haar pleegt te noemen, lijkt onderweg toch een aantal steken te laten vallen. Is zij verblind door liefde?

De verbreed- en bouwtheorie
Positiviteitsratio
Fredrickson is vooral bekend om haar verbreed- en bouwtheorie, waarmee ze een functionele onderbouwing levert voor het nut van positieve emoties. De theorie is observationeel en empirisch gevalideerd. Haar bijdrage in het begrip van het menselijk gedrag is daarmee niet te onderschatten. Zij schreef een bestseller, waarin ze niet alleen haar theorie in consumententaal uitlegde, maar ze bouwde het vooral rond het idee van een positiviteitsratio. Deze ratio dicteert dat er 3 positieve emoties ervaren moeten worden tegenover één negatieve om te kunnen floreren. Dit bleek echter niet waar te zijn, het bleek zelfs te zijn verzonnen, door haar mede-onderzoeker. Fredrickson heeft er academisch ook afstand van genomen, hoewel ze nog steeds volop boeken verkoopt met deze verkeerde informatie. Ook de website positivityratio.com is nog online en bevat deze valse claim inclusief een online app waarmee deze ratio kan worden geschat.
Liefde en de hartritmevariatie
Liefdevolle-vriendelijkheidsmeditatie
Van alle positieve emoties blijkt vooral liefde haar te fascineren. Zij had eerder al aangekaart dat positieve emoties de nadelige effecten van stress teniet kunnen doen. Aangezien de positieve psychologie vooral een toegepaste wetenschap is, besloot ze een praktisch experiment op te zetten waarin ze de invloed van liefdevolle-vriendelijkheidsmeditatie op de hartslag en nog specifieker, de hartslagvariatie (HRV) meet. Deze meditatie zou de vagale tonus gunstig beïnvloeden, dat geassocieerd wordt met een gezond zenuwstelsel. Het vormt het hart van haar boek, Liefde 2.0. Daarmee snijdt ze zich opnieuw in haar vingers.
Geen betrouwbare controlegroep
Het onderzoek
In het experiment van Fredrickson (Kok B 2013) werden 65 deelnemers verdeeld over een interventie- en een controlegroep. De interventiegroep kreeg de opdracht om liefdevolle-vriendelijkheidsmeditatie te praktiseren voor een periode van 6 weken. De controlegroep werd vooraf en achteraf gemeten, maar kreeg geen actieve placebo-interventie. Er was dus geen betrouwbare controlegroep. Volgens de auteurs zou 2 weken mediteren al hebben geleid tot een verbetering van de vagale tonus en daarmee wordt gesuggereerd dat deze vorm van meditatie heilzaam is. Er is overigens geen controlemaatregel beschreven, om ervan te vergewissen dat de deelnemers ook daadwerkelijk de meditatie uitvoerden.
Documentatieramp

De publicatie staat vol interessante grafieken, maar basisinformatie om de statistische onderbouwing te kunnen controleren, ontbreekt. Zo missen de gegevens om de effectmaten uit te reken en zelfs een simpele meetmediaan voor de HRV meting was kennelijk nog teveel. Allemaal zaken die standaard thuishoren in een dergelijke publicatie, maar hier vooral schitteren door afwezigheid. Wel duidelijk is dat de groepen te klein zijn om er conclusies aan te verbinden. De publicatie is dermate slecht gedocumenteerd dat het op zichzelf staand als een kansloze zaak is.

Alleen maar winnen, omdat de andere groep het slechter deed

Zelfs als je alle voorgaande kritiek nog met de mantel der liefde zou bedekken, stuiten we alsnog op een onoverkomelijk probleem, namelijk dat de interventiegroep helemaal niet verbeterde. De nameting leverde exact hetzelfde resultaat op als de voormeting en de auteurs zwijgen erover. De gesuggereerde verbetering is geen verbetering van de interventiegroep, maar het gevolg van een verslechtering van de controlegroep. Ook daar zwegen de auteurs over. Dit valt de auteurs, en Barbara Fredrickson in het bijzonder, aan te rekenen. Er is geen enkel bewijs van gezondheidsverbetering door liefdevolle-vriendelijkheidsmeditatie.

Fans van het boeddhistische gedachtengoed
Overwegingen
Interessante rituelen en ideeën uit het boeddhisme krijgen steeds meer aandacht binnen de wetenschap en dat is uitstekend, omdat plausibele ideeën getoetst zouden moeten worden op waarschijnlijkheid. Dat is de taak van de wetenschappelijke gemeenschap, maar in het geval van boeddhistische ideeën lijkt toch vooral voorkeur voorrang te krijgen boven de vinding en toetsing van feiten. Mindfulness is een voorbeeld hiervan, dat ondanks duizenden onderzoeken nog steeds geen wetenschappelijk bewijs van effectiviteit heeft. Dat hindert onderzoekers, opleidingen en beoefenaars niet om claims te doen zonder enige onderbouwing. De liefdevolle-vriendelijkheidsmeditatie die door Fredrickson wordt gepromoot kent hetzelfde euvel. Veel claims, weinig bewijs en in het geval van Fredrickson, zelfs het achterhouden van bewijs.
Alleen rapporteren wat je graag wilt zien

Het is ook belangrijk om te begrijpen dat zelfs als de claim waar zou zijn, dat we nog niets weten. Voorspellen op basis van een vagale tonus blijkt namelijk een hachelijke zaak. Het is nog maar de vraag of dit leidt tot een betere gezondheid, terwijl Fredrickson dit zonder enige gene claimt in haar presentaties en in haar boek. Haar hypothese dat liefde vooral een micromoment is waarin een positieve emotie wordt gedeeld, is op zichzelf staand prachtig. Dit onderzoek levert daar alleen geen enkel bewijs voor. Als we uitgaan van haar goede intenties, dan lijkt zij vooral fan te zijn van het boeddhistische gedachtengoed. Dat is geen probleem, tenzij je alleen rapporteert wat je graag wilt zien.

Positieve emoties vormen de eerste letter uit de PERMA visie van floreren
Het werk van Fredrickson is van enorme invloed op de positieve psychologiestroming en heeft zelfs een vaste plaats gekregen in de PERMA visie over floreren van Martin Seligman. Het probleem is dat er voor deze visie eveneens weinig bewijs is. Seligman beschrijft in zijn boek Flourish dat de positieve psychologie niet gaat over goed voelen of over geluk, maar hoogvliegers in deze stroming zijn vooral populair door hun ‘feel good’-boodschappen, die weinig wetenschappelijk zijn.
Onze artikelen zijn niet alleen op categorieën ingedeeld, maar ook voorzien van 'tags'. Je kunt ook artikelen zoeken op basis van een specifiek tag uit de tagwolk.

 

Een voorbeeld van liefdevolle-vriendelijkheidsmeditatie (love-kindnessmeditation)
Verblind door de liefde
Conclusie
Barbara Fredrickon lanceert geniale hypotheses, maar de empirische onderbouwing blijkt vaak van matige kwaliteit. Dat weerhoudt haar niet om claims te doen, die helemaal niet onderbouwd kunnen worden met haar onderzoek. Wat overblijft, is een mooi verhaal met een wetenschappelijk sausje, bereikt door het achterhouden van bewijs. Of liefdevolle-vriendelijkheidsmeditatie daadwerkelijk leidt tot een betere gezondheidheid of zelfs een betere wereld, weten we niet. Wat we wel weten is dat het onderzoek van Fredrickson daar geen bewijs voor levert. Als we uitgaan van haar goede intenties, dan kunnen we in ieder geval stellen dat ze niet meer scherp ziet, mogelijk verblind door de liefde.

Meer lezen uit deze categorie 'Coachen':

De dopamine dress-up

Gok-, sociale media-, game- of voedselverslaafd. Als je niet ergens verslaafd aan bent, dan is er misschien wel ie ts mis met je. Millennials worden kennelijk met de verslaafdknop op 'aan' afgeleverd op deze planeet en dat heeft flinke invloed op de vitaliteit....

Problemen met mindfulness meditatie

Mindfulness is een gemoedstoestand die getypeerd wordt door de bewustwording van de eigen fysieke ervaringen, gevoelens en gedachten, zonder onmiddellijk over te gaan op automatische reacties. Om toe te werken naar Mindfulness doet men onder andere trainingen,...

Het Dunning-Kruger effect onbegrepen

De talloze discussies op televisie, op verjaardagfeestjes en vooral op sociale media, wekken de indruk dat iedereen zich expert waant. De overtuiging waarmee argumenten worden geserveerd lijkt geen tred te houden met het daadwerkelijke kennisniveau. Sterker nog, het...

Dit onderwerp komt aan bod in de volgende opleidingen:

Meer lezen uit overige (kennisbank) categorieën:

Dik door laag rustmetabolisme?

Het basaal rustmetabolisme (BMR) tussen mensen verschilt, ook bij gelijk gewicht. Een laag rustmetabolisme zou ervoor zorgen dat je aankomt, zo wordt algemeen verondersteld, want je verbrandt immers minder.   Er werd een rustmetabolisme van meer dan 700...

Het uithoudingsvermogen van Conor McGregor

De bokswedstrijd van de eeuw tussen MMA wereldkampioen Conor McGregor en ongeslagen wereldbokskampioen Floyd Mayweather bleek een ongekende publiekstrekker, die veel lof en kritiek oogstte. Fitnesstrainers waren vol lof over McGregor's lef, maar spraken zich kritisch...

Redactionele noot

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, worden opgeslagen of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Geraadpleegde bron(nen)

  • Kok BE (2013), Coffey KA, Cohn MA, e.a. How positive emotions build physical health: Perceived positive social connections account for the upward spiral between positive emotions and vagal tone. Psychological Science, 24, 1123-1132.

Share This